Uvod

Brzinu bismo mogli definirati kao sposobnost čovjeka da izvede određene pokrete za najkraće vrijeme u zadanim uvjetima.
Tri su osnovna oblika ispoljavanja brzine: vrijeme motoričke reakcije, brzina pojedinačnog pokreta i maksimalna frekvencija pokreta.
Danas se u literaturi spominju dodatna tri oblika ispoljavanja brzine: startna brzina, maksimalna brzina i brzinska izdržljivost.
Elementarni oblici ispoljavanja brzine relativno su nezavisni jedan od drugog, a brzinske sposobnosti čovjeka u velikoj su mjeri specifične.
Kod većine maksimalno brzih aktivnosti razlikujemo dvije faze: fazu povećanja brzine (faza “zaleta”) i fazu relativne stabilizacije brzine.

Brzina motoričke reakcije

Brzina motoričke reakcije podrazumjeva latentno vrijeme reagiranja na jednnostavne i složene reakcije. Za razvijanje brzine jednostavne reakcije koristi se nekoliko metoda:

  1. ponavljajuća metoda – sastoji se u ponavljanju što je moguće bržeg reagiranja na iznenadni znak ili promjenu okolinske situacije
  2. metoda raščlanjivanja – svodi se na analitički trening za brzinu reakcije u olakšanim uvjetima i za brzinu pokreta koji slijede osnovnu reakciju
  3. senzorna metoda – sastoji se od razvijanja sposobnosti registriranja vrlo malih vremenskih intervala

Velika je vrijednost upotrebe elementarnih i sportskih igara u povećenju brzine reakcije.

Metodika razvoja maksimalne brzine pokreta
Ispoljavanje maksimalne brzine ovisi u velikoj mjeri o razvijenosti drugih sposobnosti, znanja i osobina čovjeka (snaga, fleksibilnost, konativne osobine, tehnika kretanja…)
U metodici razvoja brzine izdvajaju se dva pravca:

  1. usavršavanje brzine određenih pokreta u cjelini
  2. analitičko usavršavanje faktora od kojih zavisi brzina kretanja

Sredstva za razvoj brzine moraju zadovoljiti tri zahtjeva:

  1. tehnika kretanja mora dopustiti maksimalnu brzinu
  2. voljni napor mora biti usmjeren na brzinu kretanja
  3. trajanje aktivnosti treba biti onoliko dugačko da se brzina rada na kraju ne smanjuje zbog napora

Za usavršavanje brzine vodeće su metode ponavljanja i intenzivno intervalna metoda.
Intervali odmora trebaju biti toliko kratki da se razdražljivist CNS-a bitno ne smanji, te dovoljno dugački da se pokazatelji vegetativnih funkcija mogu vratiti blizu polaznim vrijednostima. U slučaju stabilizacije brzine upotrebljavaju se metoda razbijanja brzinske barijere i metoda gašenja.

Metodske smjernice za trening brzine (weineck, 1995)

  1. S treningom brzine treba početi rano (od rane školske dobi) jer se na  CNS i strukturu mišićnih vlakana u to vrijeme još može utjecati
  2. Elementi brzine i brzinske snage trebaju se naći u svakoj trenažnoj cjelini
  3. Zbog prevencije ozljeda prije treninga brzine i brzinske snage treba redovito izvoditi zagrijavanje. Što je ranije ujutro i što je niža temperatura, to se temeljitije i intenzivnije treba izvesti zagrijavanje. Kod starijih igrača treba zagrijavanje trajati duže nego kod mlađih. Efektivna profilaksa ozljeda: zagrijavanje-istezanje-predopteećenje-opterećenje.
  4. Trening brzine provodi se na početku trening cjeline (u odmornom stanju).
  5. Trening brzine bit će efikasan samo ako se izvodi maksimalnim tempom. Uspjeh treninga brzine primarno ovisu o intenzitetu opterećenja povezanim s točnošću radnje i preciznošću kretanja.
  6. Pojava umora je znak za prekid treninga.
  7. Treba paziti na optimalan odnos opterećenja i oporavka (npr. opterećenje 3-5”, aktivan odmor 1-1.5’)
  8. Kod ekipa koje treniraju dva puta dnevno ne treba izvoditi intenzivne treninge brzine u oba treninga.
  9. Trening brzine ne bi trebalo izvoditi dan poslije utakmice.
  10. Dan prije utakmice može se izvesti kratka start cjelina (npr. 2×5-10m).
  11. Da bi se izbjegla stagnacija trening treba biti raznovrstan i mnogostran.
  12. Treba paziti da opterećenja odgovaraju potrebama konkretnog sporta.
  13. Uz brzinu paralelno treba provoditi treninge snage, koordinacije, izdržljivosti…

Metodički koraci u razvoju brzine (Dintiman, 1997)

  1. Bazični trening. Razvijaju se sve sposobnosti, osobine i znanja na temelju kojih se može unaprijediti brzina u daljnjim etapama. To su: snažna svojstva, izdržljivost, voljne karakterisike…
  2. Funkcionalna snaga i eksplozivni pokreti s medijalnim i visokim opterećenjima. Takve vježbe uključuju opterećenja u rasponu od 55-85% od 1RM.
  3. Balistika. Naglašena je velika brzina pojedinačnih pokreta.
  4. Pliometrija. Tehnologija koja se bazira na brzoj izmjeni ekscentrične i koncentrične kontrakcije u pojedinačnim i ponavljajućim pokretima.
  5. Specifična opterećenja. Naglašava se velika brzina u rasponu od 85-100% koja je odgovarajuća odgovarajućem sportu.
  6. Sprinterska izvedba i brzinska izdržljivost. Usavršava se tehnika sprinta i zadržavanje maksimalne brzine kroz što duže vrijeme
  7. Trening iznad maksimalne brzine. Uključuje različite tehnike za razbijanje brzinske barijere i stabilizacije brzine.